مقدمه
با افزایش نگرانیهای زیستمحیطی، محدودیت منابع انرژی فسیلی و تشدید قوانین جهانی در زمینه کاهش انتشار گازهای گلخانهای، بسیاری از کشورها به سمت توسعه و ترویج خودروهای برقی حرکت کردهاند. خودروهای برقی نهتنها باعث کاهش آلودگی هوا میشوند، بلکه مصرف سوختهای فسیلی را نیز کاهش میدهند. با این حال، هزینه اولیه بالای خرید این خودروها یکی از موانع اصلی برای گسترش آنهاست. به همین دلیل، دولتها در سراسر جهان برنامههای تشویقی گوناگونی را برای ترغیب شهروندان به خرید خودروهای برقی اجرا کردهاند. در این مقاله، بررسی میکنیم که کدام کشورها مشوقهای مالی و قانونی برای خودروهای برقی ارائه کردهاند و این سیاستها چه تأثیری بر بازار داشته است.
۱. نروژ؛ الگوی جهانی توسعه خودروهای برقی
نروژ یکی از موفقترین کشورها در ترویج خودروهای برقی است. این کشور از دهه گذشته سیاستهای بلندمدتی را در این زمینه تدوین کرده است. مهمترین مشوقهای نروژ عبارتاند از:
-
معافیت کامل از مالیات بر ارزش افزوده برای خودروهای برقی
-
معافیت از مالیات واردات و عوارض گمرکی
-
کاهش مالیات سالیانه مالکیت خودرو
-
تخفیف در عوارض جادهای، پارکینگ و عوارض شهری
-
اجازه استفاده از خطوط ویژه اتوبوس برای خودروهای برقی
ترکیب این سیاستها موجب شده تا سهم خودروهای برقی در فروش خودروهای جدید نروژ به بیش از ۸۰ درصد برسد. دولت نروژ اکنون بهدلیل موفقیت این طرحها، در حال بازنگری و کاهش تدریجی برخی معافیتهاست تا بازار به حالت پایدار برسد.
۲. فرانسه؛ تشویق به خرید و اسقاط خودروهای آلاینده
فرانسه از کشورهایی است که همواره بهطور جدی با آلودگی هوا مبارزه کرده است. دولت این کشور طرحی به نام «پاداش اکولوژیک» دارد که در قالب آن خریداران خودروهای برقی تا چند هزار یورو کمکهزینه دریافت میکنند. این رقم برای خانوارهای با درآمد پایینتر یا خودروهای با قیمت مناسب بیشتر است.
علاوه بر آن، فرانسه طرح اسقاط خودروهای قدیمی و جایگزینی با خودروهای برقی را نیز اجرا میکند. این طرح موجب میشود علاوه بر کاهش آلودگی، ناوگان فرسوده کشور نیز نوسازی شود. از دیگر امتیازهای فرانسه میتوان به معافیت مالیاتی هنگام خرید، کاهش هزینه پلاکگذاری و تخفیف بیمه اشاره کرد.
۳. ایتالیا؛ مشوقهای بزرگ برای خرید خودروهای برقی
ایتالیا یکی از کشورهایی است که در سالهای اخیر سیاستهای مالی قابلتوجهی برای توسعه خودروهای برقی در پیش گرفته است. دولت این کشور برای خرید یک خودرو برقی جدید تا سقف ۱۱ هزار یورو یارانه پرداخت میکند. این یارانه بهویژه برای افرادی که خودروهای بنزینی یا دیزلی قدیمی خود را اسقاط کرده و با مدلهای برقی جایگزین میکنند، بیشتر است.
همچنین در ایتالیا، معافیتهای مالیاتی و تخفیف در عوارض شهری برای خودروهای برقی وجود دارد. این سیاستها باعث رشد سریع فروش خودروهای برقی در این کشور شدهاند.
۴. لهستان؛ رشد تدریجی و حمایت مالی مستقیم
دولت لهستان برنامههای مشوقی برای خودروهای برقی تدوین کرده است که شامل پرداخت یارانه نقدی به خریداران خودروهای برقی نو، معافیت از مالیات ثبتنام، و تخفیف در هزینه مالکیت سالیانه است. علاوه بر این، شرکتهای حملونقل عمومی و تاکسیها نیز در صورت استفاده از خودروهای برقی از معافیتهای ویژه بهرهمند میشوند. هرچند بازار خودروهای برقی در لهستان هنوز در حال رشد است، اما روند حمایت دولت موجب افزایش تقاضا در سالهای اخیر شده است.
۵. لیتوانی؛ تمرکز بر یارانه خرید
لیتوانی یکی از کشورهای کوچک اروپایی است که سیاستهای تشویقی موثری برای خودروهای برقی اتخاذ کرده است. در این کشور، دولت به خریداران خودروهای برقی نو تا حدود پنج هزار یورو یارانه پرداخت میکند. همچنین خودروهای برقی از مالیات ثبتنام و مالیات سالیانه مالکیت معاف هستند. این سیاستها موجب شده خودروهای برقی به گزینهای جذاب برای شهروندان تبدیل شوند.
۶. بلغارستان؛ تمرکز بر معافیت مالیاتی
در بلغارستان یارانه مستقیم برای خرید خودروهای برقی وجود ندارد، اما سیاستهای مالیاتی در این زمینه بسیار تشویقی است. خودروهای برقی از مالیات ثبتنام اولیه و مالیات سالیانه مالکیت معاف هستند و شهرداریها نیز تخفیفهایی برای پارکینگ خودروهای برقی در نظر گرفتهاند. با وجود محدودیت منابع مالی دولت، این سیاستها به افزایش تدریجی استقبال از خودروهای برقی در بلغارستان کمک کرده است.
انواع مشوقهای کشورهای مختلف
کشورها برای تشویق مردم به خرید خودروهای برقی از روشهای متنوعی استفاده میکنند که در ادامه مهمترین آنها را مرور میکنیم:
۱. یارانه مستقیم خرید
پرداخت کمکهزینه نقدی در هنگام خرید خودرو، یکی از مؤثرترین راههای تشویق است. این روش باعث میشود قیمت نهایی خودرو برای مصرفکننده کاهش یابد و تصمیم خرید آسانتر شود.
۲. معافیتهای مالیاتی
بسیاری از کشورها خودروهای برقی را از مالیاتهای مختلف معاف کردهاند. مهمترین آنها شامل:
-
معافیت از مالیات بر ارزش افزوده (VAT)
-
معافیت از مالیات ثبتنام اولیه خودرو
-
کاهش یا حذف مالیات سالیانه مالکیت
-
تخفیف در مالیات خودروهای شرکتی
۳. طرح اسقاط خودروهای فرسوده
در برخی کشورها اگر مالک خودرو، خودروی قدیمی با سوخت فسیلی را از رده خارج کرده و به جای آن خودرو برقی خریداری کند، مشوق اضافی دریافت میکند. این طرح علاوه بر افزایش سهم خودروهای برقی، به کاهش آلودگی هوا نیز کمک میکند.
۴. کمکهزینه نصب ایستگاه شارژ
بسیاری از کشورها برای توسعه زیرساخت شارژ نیز یارانههایی در نظر گرفتهاند. افراد یا شرکتهایی که اقدام به نصب شارژر خانگی یا عمومی میکنند، از تخفیف مالیاتی یا کمکهزینه نقدی برخوردار میشوند.
۵. تسهیلات جانبی
برخی کشورها امتیازاتی مانند پارک رایگان، تردد در خطوط ویژه، معافیت از طرح ترافیک و اجازه تردد در مناطق پاک را برای خودروهای برقی لحاظ کردهاند. این امتیازات بهویژه در شهرهای بزرگ انگیزه زیادی برای خرید ایجاد میکند.
تأثیر سیاستهای تشویقی
مشوقهای مالی و قانونی تأثیر بسیار قابلتوجهی بر رشد بازار خودروهای برقی داشتهاند. در کشورهایی مانند نروژ و فرانسه، به دلیل تداوم و ثبات سیاستهای حمایتی، خودروهای برقی بخش عمدهای از بازار را در اختیار گرفتهاند. اما در کشورهایی که این سیاستها ناپایدار بوده یا بودجه محدودی داشتهاند، رشد بازار کندتر بوده است.
در کنار مشوقها، توسعه زیرساخت شارژ و اطلاعرسانی عمومی نیز از اهمیت زیادی برخوردار است. تجربه کشورهایی مانند آلمان و هلند نشان میدهد که بدون ایجاد شبکه گسترده شارژ، حتی بهترین مشوقها هم نمیتوانند بازار پایداری ایجاد کنند.
نتیجهگیری
بهطور کلی، خودروهای برقی آینده صنعت حملونقل هستند و اکثر کشورهای توسعهیافته با درک اهمیت آن، برنامههای حمایتی مختلفی را اجرا کردهاند. نروژ، فرانسه، ایتالیا، لهستان، لیتوانی و بلغارستان تنها بخشی از کشورهایی هستند که با استفاده از ترکیب یارانههای مالی، معافیتهای مالیاتی و توسعه زیرساخت، توانستهاند مردم را به خرید خودروهای برقی ترغیب کنند.
در نهایت، تجربه جهانی نشان میدهد که موفقیت در توسعه خودروهای برقی نیازمند ترکیبی از سیاستهای پایدار، حمایت مالی هدفمند، آموزش عمومی و توسعه زیرساختهای شارژ است. هر کشوری که بتواند این چهار عنصر را بهدرستی کنار هم قرار دهد، میتواند در آینده نزدیک شاهد جایگزینی گسترده خودروهای برقی بهجای خودروهای سوخت فسیلی باشد.